Alimenty na dziecko – co wpływa na ich wysokość?

Sprawy o alimenty należą do najczęściej spotykanych spraw rodzinnych. Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka istnieje niezależnie od tego, czy rodzice pozostają w małżeństwie, związku nieformalnym, żyją w rozłączeniu czy są po rozwodzie. Kwestia alimentów może być rozstrzygana w odrębnym postępowaniu, w toku sprawy o rozwód, a po ich wcześniejszym ustaleniu również w sprawie o podwyższenie albo obniżenie alimentów. Jednym z pierwszych pytań zadawanych przez rodziców jest: ile powinny wynosić alimenty na dziecko? Nie istnieje jednak jedna stawka, która miałaby zastosowanie w każdej sprawie. Każda sprawa wymaga indywidualnej oceny. Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przy ustalaniu wysokości alimentów sąd bierze pod uwagę w szczególności wiek dziecka, jego stan zdrowia, etap edukacji, zainteresowania, dotychczasowy poziom życia oraz rzeczywiste koszty utrzymania. Ocenie podlega również sytuacja zawodowa i majątkowa obojga rodziców, a także zakres, w jakim każde z nich uczestniczy w codziennej opiece i wychowaniu dziecka. Sąd nie ogranicza się przy tym wyłącznie do ustalenia, ile rodzic faktycznie zarabia. Znaczenie mają także jego możliwości zarobkowe, a więc dochody, które mógłby osiągać przy należytym wykorzystaniu swojego wykształcenia, kwalifikacji, doświadczenia zawodowego istanu zdrowia.

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka

Zgodnie z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice obowiązani są doświadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania. Obowiązek alimentacyjny względem dziecka obciąża oboje rodziców, stosownie do ich możliwości zarobkowych i majątkowych oraz zakresu usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Okoliczność, że dziecko na stałe zamieszkuje z jednym z rodziców, nie zwalnia drugiego z obowiązku uczestniczenia w kosztach jego utrzymania i wychowania. Sposób wykonywania obowiązku alimentacyjnego przez każdego z rodziców może być jednak odmienny.

Jeden z rodziców może realizować go przede wszystkim poprzez osobistą opiekę i codzienne starania o wychowanie dziecka, natomiast udział drugiego może w większym stopniu przybrać postać świadczenia pieniężnego. Ustalenie proporcji, w jakich rodzice powinni ponosić koszty utrzymania dziecka, wymaga każdorazowo uwzględnienia indywidualnych okoliczności sprawy, w tym zakresu osobistej opieki sprawowanej przez każdego z rodziców oraz ich możliwości zarobkowych i majątkowych.

Czym są usprawiedliwione potrzeby dziecka?

Przez usprawiedliwione potrzeby dziecka należy rozumieć potrzeby, których zaspokojenie jest niezbędne do zapewnienia mu odpowiednich warunków utrzymania, wychowania oraz prawidłowego rozwoju fizycznego, emocjonalnego, społecznego i intelektualnego. Zakres tych potrzeb nie ogranicza się wyłącznie do minimum egzystencji. Obejmuje on w szczególności wydatki na:

• wyżywienie,

• odzież i obuwie,

• środki higieniczne i kosmetyczne,

• leczenie, leki, rehabilitację i wizyty lekarskie,

• żłobek, przedszkole lub szkołę,

• podręczniki i przybory szkolne,

• zajęcia dodatkowe, korepetycje i rozwijanie zainteresowań,

• transport,

• wypoczynek, kulturę i sport,

• odpowiednią część kosztów utrzymania mieszkania,

• telefon i dostęp do Internetu,

• inne wydatki wynikające z jego indywidualnej sytuacji.

Zakres usprawiedliwionych potrzeb dziecka ma charakter zmienny i podlega ocenie z uwzględnieniem jego wieku oraz aktualnego etapu rozwoju. Odmienne potrzeby i związane z nimi wydatki dotyczą niemowlęcia, inne dziecka w wieku przedszkolnym lub szkolnym, a jeszcze inne nastolatka przygotowującego się do egzaminów, korzystającego z korepetycji albo rozwijającego swoje zainteresowania i uzdolnienia. Nie każdy wydatek wskazany przez rodzica zostanie jednak uwzględniony przez sąd w całości. Ocenie podlega nie tylko fakt jego poniesienia, lecz także jego celowość, wysokość i racjonalność, a przede wszystkim związek z usprawiedliwionymi potrzebami dziecka. Sąd bierze przy tym pod uwagę wiek i stan zdrowia dziecka, jego indywidualne potrzeby, dotychczasowe warunki życia, a także możliwości zarobkowe i majątkowe obojga rodziców.

Z tego względu istotne znaczenie ma rzetelne, przejrzyste i uporządkowane przedstawienie kosztów utrzymania dziecka. Zestawienie wydatków powinno odpowiadać jego rzeczywistym potrzebom, pozostawać wewnętrznie spójne oraz w miarę możliwości, znajdować potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, w szczególności w rachunkach, fakturach, potwierdzeniach przelewów, umowach lub innych wiarygodnych dokumentach. Brak dokumentu potwierdzającego poniesienie każdego pojedynczego wydatku nie przesądza jednak automatycznie o jego nieuwzględnieniu, jeżeli jego wysokość i zasadność wynikają z całokształtu okoliczności sprawy oraz zasad doświadczenia życiowego.

Czym są możliwości zarobkowe i majątkowe

rodzica?

Drugą z podstawowych przesłanek wyznaczających zakres świadczeń alimentacyjnych są możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego. Przy dokonywaniu tej oceny sąd nie ogranicza się wyłącznie do wysokości dochodów faktycznie osiąganych i wykazywanych przez rodzica w toku postępowania. Uwzględnia również dochody, które zobowiązany mógłby uzyskiwać przy pełnym i należytym wykorzystaniu swoich sił, kwalifikacji, doświadczenia zawodowego oraz dostępnych możliwości zatrudnienia. Ocena możliwości zarobkowych i majątkowych ma charakter zindywidualizowany. Znaczenie mogą mieć w szczególności wykształcenie i wykonywany zawód, posiadane kwalifikacje oraz uprawnienia, dotychczasowe doświadczenie i przebieg zatrudnienia, wiek i stan zdrowia, sytuacja na rynku pracy, możliwość podjęcia dodatkowej aktywności zarobkowej, posiadany majątek i uzyskiwane z niego dochody, a także rzeczywisty poziom życia rodzica. Możliwości zarobkowe nie są zatem tożsame z aktualnie osiąganym

wynagrodzeniem. Dobrowolne i nieznajdujące obiektywnego uzasadnienia ograniczenie aktywności zawodowej nie powinno prowadzić do przerzucenia wynikających z tego konsekwencji finansowych na dziecko ani do automatycznego zmniejszenia zakresu obowiązku alimentacyjnego. Znaczenie ma w tym zakresie art. 136 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli w ciągu ostatnich trzech lat przed sądowym dochodzeniem świadczeń alimentacyjnych osoba, która była już do tych świadczeń zobowiązana, bez ważnego powodu zrzekła się prawa majątkowego lub w inny sposób dopuściła do jego utraty albo jeżeli zrzekła się zatrudnienia lub zmieniła je na mniej zyskowne, nie uwzględnia się wynikłej stąd zmiany przy ustalaniu zakresu świadczeń alimentacyjnych.

Nie oznacza to jednak, że w każdej sprawie sąd automatycznie przypisze rodzicowi możliwość osiągania dochodów wyższych od faktycznie uzyskiwanych. Ustalenie potencjalnych możliwości zarobkowych nie może mieć charakteru dowolnego ani opierać się wyłącznie na hipotetycznych założeniach. Wymaga ono każdorazowej oceny indywidualnych okoliczności sprawy, w tym rzeczywistych kwalifikacji i doświadczenia zawodowego rodzica, jego wieku, stanu zdrowia i sytuacji osobistej, a także dostępności zatrudnienia oraz realnej możliwości uzyskiwania dochodów na określonym poziomie.

Czy alimenty zawsze dzieli się po połowie?

Często spotykane jest przekonanie, że skoro obowiązek alimentacyjny obciąża oboje rodziców, każde z nich powinno ponosić dokładnie połowę kosztów utrzymania dziecka. Taki sposób rozumienia obowiązku alimentacyjnego nie zawsze jest jednak prawidłowy.

Zgodnie z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Obowiązek alimentacyjny względem dziecka obciąża oboje rodziców, jednak zakres udziału każdego z nich w jego wykonywaniu nie musi być jednakowy. Przy ustalaniu wysokości świadczeń alimentacyjnych sąd uwzględnia możliwości zarobkowe i majątkowe obojga rodziców, jak również zakres podejmowanych przez nich osobistych starań o utrzymanie i wychowanie dziecka. Sprawowanie bieżącej pieczy nad dzieckiem, przygotowywanie posiłków, opieka w okresie choroby, organizowanie leczenia, zapewnianie dojazdów do szkoły i na zajęcia dodatkowe, pomoc w nauce oraz zaspokajanie jego codziennych potrzeb stanowią formę wykonywania obowiązku alimentacyjnego poprzez osobiste starania. Jeżeli jeden z rodziców realizuje obowiązek alimentacyjny w przeważającym zakresie poprzez codzienną opiekę i osobiste starania o utrzymanie oraz wychowanie dziecka, udział drugiego rodzica może zostać określony w odpowiednio większym zakresie w formie świadczenia pieniężnego. Nie oznacza to jednak, że sam fakt sprawowania przez jednego z rodziców codziennej pieczy nad dzieckiem automatycznie uzasadnia obciążenie drugiego całością albo określoną z góry częścią kosztów jego utrzymania. Zakres obowiązku każdego z rodziców jest ustalany indywidualnie, z uwzględnieniem usprawiedliwionych potrzeb dziecka, możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców oraz rzeczywistego zakresu ich zaangażowania w jego utrzymanie i wychowanie.

Jak wykazać koszty utrzymania dziecka?

W postępowaniu o alimenty istotne znaczenie ma należyte przygotowanie materiału

dowodowego, pozwalającego sądowi na możliwie precyzyjne ustalenie rzeczywistych

kosztów utrzymania i wychowania dziecka. W tym celu zasadne jest sporządzenie szczegółowego i przejrzystego zestawienia wydatków, obejmującego zarówno koszty ponoszone regularnie w każdym miesiącu, jak i wydatki okresowe lub jednorazowe, które pozostają związane z usprawiedliwionymi potrzebami dziecka. Koszty ponoszone raz na kilka miesięcy lub raz w roku, takie jak zakup odzieży i obuwia sezonowego, wyprawki szkolnej, podręczników, ubezpieczenia, wypoczynku wakacyjnego czy wyposażenia niezbędnego do nauki, mogą zostać przeliczone proporcjonalnie na średni koszt miesięczny. Pozwala to przedstawić pełniejszy i bardziej miarodajny obraz przeciętnych miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem dziecka.

Do przydatnych dowodów należą w szczególności:

• rachunki i faktury,

• potwierdzenia przelewów i wyciągi bankowe,

• umowy oraz potwierdzenia opłat za zajęcia dodatkowe,

• zaświadczenia ze szkoły, przedszkola lub żłobka,

• dokumentacja medyczna,

• recepty i potwierdzenia zakupu leków,

• dokumenty dotyczące dochodów i sytuacji majątkowej rodziców,

• inne dokumenty potwierdzające wydatki.

Sąd dokonuje oceny kosztów utrzymania dziecka nie tylko na podstawie przedłożonych dokumentów oraz przedstawionych wyliczeń, lecz także z uwzględnieniem zasad doświadczenia życiowego. Nie zwalnia to jednak strony z obowiązku rzetelnego, uporządkowanego i wiarygodnego przedstawienia wydatków odpowiadających rzeczywistym potrzebom dziecka. Zestawienie kosztów nie powinno mieć charakteru przypadkowego ani obejmować wydatków sztucznie zawyżonych, niecelowych lub pozbawionych racjonalnego uzasadnienia. Wskazanie kosztów nadmiernych, wewnętrznie niespójnych albo nieadekwatnych do wieku, stanu zdrowia i sytuacji życiowej dziecka może podważyć wiarygodność całego zestawienia.

Alimenty a poziom życia dziecka

Zakres usprawiedliwionych potrzeb dziecka pozostaje związany ze stopą życiową jego rodziców. Dziecko ma prawo do życia na poziomie odpowiadającym możliwościom majątkowym i zarobkowym rodziców, dlatego w przypadku rodziców osiągających wysokie dochody jego potrzeby nie mogą być oceniane wyłącznie przez pryzmat podstawowych kosztów utrzymania. Nie oznacza to jednak, że każdy kosztowny zakup, wyjazd lub rodzaj zajęć dodatkowych zostanie automatycznie uznany za usprawiedliwioną potrzebę dziecka. Każdy wydatek powinien pozostawać racjonalny i dostosowany do wieku dziecka, jego rzeczywistych potrzeb, dotychczasowego poziomu życia oraz możliwości majątkowych i zarobkowych obojga rodziców.

Czy wysokość alimentów można zmienić?

Wysokość alimentów nie jest ustalana raz na zawsze. Zgodnie z art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w razie zmiany stosunków można żądać zmiany orzeczenia lub umowy dotyczącej obowiązku alimentacyjnego. Podstawę rozstrzygnięcia stanowi porównanie stosunków istniejących w chwili poprzedniego ustalenia zakresu obowiązku alimentacyjnego z sytuacją aktualną. Ocenie podlegają w szczególności usprawiedliwione potrzeby uprawnionego dziecka oraz możliwości zarobkowe i majątkowe osoby zobowiązanej. Podwyższenie alimentów może być uzasadnione między innymi zwiększeniem się usprawiedliwionych kosztów utrzymania i wychowania dziecka, rozpoczęciem przez nie nauki w szkole lub na kolejnym etapie edukacji, powstaniem dodatkowych wydatków związanych z leczeniem, rehabilitacją lub terapią, jak również koniecznością korzystania z korepetycji albo innych zajęć wspierających jego rozwój. Obniżenie alimentów może natomiast znajdować uzasadnienie w przypadku istotnego pogorszenia możliwości zarobkowych lub majątkowych osoby zobowiązanej, o ile nie jest ono wynikiem celowego działania zmierzającego do ograniczenia obowiązku alimentacyjnego. Podstawę obniżenia świadczeń może stanowić również zmniejszenie się usprawiedliwionych potrzeb dziecka. Nie każda zmiana sytuacji życiowej lub finansowej uzasadnia zmianę wysokości alimentów. Zmiana stosunków powinna mieć charakter istotny i pozostawać w bezpośrednim związku z zakresem obowiązku alimentacyjnego. Okoliczności uzasadniające podwyższenie albo obniżenie alimentów powinny zostać należycie wykazane za pomocą odpowiednich środków dowodowych.

Zabezpieczenie alimentów na czas trwania sprawy

Postępowanie w sprawie o alimenty może trwać kilka miesięcy, a w bardziej złożonych przypadkach również dłużej. Potrzeby dziecka mają jednak charakter bieżący i wymagają zaspokajania także w okresie poprzedzającym wydanie prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie. W celu zapewnienia dziecku środków utrzymania na czas trwania sprawy strona uprawniona może złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia roszczenia alimentacyjnego. Wniosek taki może zostać zawarty już w pozwie albo wniesiony na dalszym etapie postępowania.

Zgodnie z art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w sprawach o alimentyzabezpieczenie może polegać na zobowiązaniu obowiązanego do zapłaty uprawnionemu jednorazowo albo okresowo określonej sumy pieniężnej. W sprawach tych podstawą zabezpieczenia jest jedynie uprawdopodobnienie istnienia roszczenia.

Oznacza to, że jeszcze przed merytorycznym zakończeniem sprawy sąd może zobowiązać rodzica do przekazywania co miesiąc określonej kwoty przeznaczonej na

pokrycie kosztów utrzymania i wychowania dziecka. Zabezpieczenie umożliwia zatem tymczasowe uregulowanie sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego do czasu wydania orzeczenia końcowego.

Prawidłowe sformułowanie wniosku o udzielenie zabezpieczenia ma istotne znaczenie praktyczne, zwłaszcza gdy jeden z rodziców nie uczestniczy dobrowolnie albo uczestniczy jedynie w niewystarczającym zakresie w ponoszeniu kosztów utrzymania dziecka.

Podsumowanie

Wysokość alimentów na dziecko zależy przede wszystkim od jego usprawiedliwionych potrzeb oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości rodziców. Znaczenie mają także zakres osobistej opieki, dotychczasowy poziom życia rodziny, stan zdrowia dziecka, etap jego edukacji oraz rzeczywiste koszty utrzymania.

W postępowaniu alimentacyjnym istotne jest nie tylko samo wskazanie żądanej kwoty, lecz także jej odpowiednie uzasadnienie. Rzetelne zestawienie wydatków, właściwie dobrane dowody oraz przejrzyste przedstawienie sytuacji dziecka i rodziców mogą mieć zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Potrzebujesz pomocy w ustaleniu wysokości alimentów, przygotowaniu pozwu, odpowiedzi na pozew albo wniosku o zabezpieczenie? Skontaktuj się z Kancelarią Adwokacką adw. Patrycji Walkowskiej w Toruniu. Po zapoznaniu się z okolicznościami sprawy omówimy możliwe rozwiązania i dalszy sposób postępowania.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.

Alimenty - czytaj więcej...